Clairière de l'Armistice

Op 11 november 1918 kwam er officieel een eind aan de Eerste Wereldoorlog. In een bos bij het Franse stadje Compiègne, ongeveer tachtig kilometer ten noorden van Parijs, werd die dag de wapenstilstand gesloten.

Wagon waar de wapenstilstand werd getekend.

Archief Sjef Dirks.

Vanaf 11.00 uur die ochtend werd er niet meer gevochten. Het echte einde van de Eerste Wereldoorlog kwam in 1919 met de ondertekening van de Vrede van Versailles.

Interieur van de wagon.

Archief Sjef Dirks.

De ondertekening vond plaats in een wagon die stond opgesteld op een spoorlijnaftakking die was aangelegd om zware Franse artillerie aan te voeren. Datzelfde spoor werd ook gebruikt door maarschalk Foch, de opperbevelhebber van de geallieerde legers.

De wapenstilstand is ondertekend.

Archief Sjef Dirks.

De foto hierboven werd genomen nadat de wapenstilstand was ondertekend. Op de voorgrond de Franse maarschalk Ferdinand Foch (tweede van rechts), geflankeerd door twee Britse officieren: schout-bij-nacht Hope (uiterst rechts) en admiraal Wemyss. De ondertekening vond overigens plaats om 5 uur ’s nachts terwijl bepaald was dat de wapenstilstand om 11 uur in ging. Na de ondertekening werd er dus nog enkele uren gevochten. Om twee minuten voor elf sneuvelde bij het Belgische Mons de Canadese soldaat Price. Hij wordt gezien als het laatste slachtoffer van de Eerste Wereldoorlog die in totaal meer dan negen miljoen militairen het leven kostte.
Bij Compiègne staat vandaag de dag een replica van de historische treinwagon. De originele wagon werd in de zomer van 1940 op bevel van Adolf Hitler naar Berlijn overgebracht. Kort voor het eind van de Tweede Wereldoorlog oorlog werd de wagon door SS’ers in brand gestoken.

Delegatie na ondertekening van de wapenstilstand.

Archief Sjef Dirks.

De Duitse legerleiding had de politicus Matthias Erzberger afgevaardigd voor de onderhandelingen. Van onderhandelen was echter niet echt sprake. Volgens de overlevering zou maarschalk Foch het volgende tegen Erzberger hebben gezegd toen die informeerde naar voorstellen voor een wapenstilstand: ‘Voorstellen? Ik heb geen enkel voorstel.’ Matthias Erzberger kreeg een dictaat voorgelegd en hij werd geacht dat te tekenen. Met de Duitse onderhandelaar Matthias Erzberger liep het overigens niet goed af. In augustus 1921 werd hij door leden van een extreem-rechtse groep vermoord. Zij beschouwden Erzberger als een landverrader, omdat hij de wapenstilstand had ondertekend maar ook omdat hij zich daarna als minister had ingezet voor de naleving van het Verdrag van Versailles.

Overzicht van de herdenkingsplaats.

Archief Sjef Dirks.

Het bos bij het Franse stadje Compiègne waar de wapenstilstand werd getekend is een belangrijke locatie. Het is de plaats van de beeindiging van de Eerste Wereldoorlog maar ook van de overgave van Frankrijk tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Herdenkingsplaat Compiègne.

Archief Sjef Dirks.

Op de foto de herdenkingsplaat, gelegen midden in het grasveld. Op de plaat staat de tekst "Hier op 11 november 1918 bezweek de criminele trots van het Duitse Rijk overwonnen door de vrije volken die het van plan was te onderwerpen". De gedenkplaat is van hetzelfde graniet gemaakt als het graf voor de onbekende soldaat onder de Arc de Triomphe in Parijs.
Nadat op 22 juni 1940 op exact dezelfde plaats de wapenstilstand voor de Tweede Wereldoorlog getekend was, werd het monument door de Duitsers volledig ontmanteld. De plek werd veranderd in een kale vlakte. Na de Tweede Wereldoorlog werden de stenen tussen de rails en de middenplaat in stukken teruggevonden. Het monument werd hersteld. Het is op 11 november 1950 opnieuw ingewijd.

Feest t ter ere van maarschalk Foch.

Archief Sjef Dirks.

Na de voltooiing van het herdenkingsmonument werd er bij de clairière een museum neergezet voor de wagon waarin de wapenstilstand getekend was.

Herdenkingsplaats.

Archief Sjef Dirks.

Aanvankelijk was deze na de oorlog weer voor het gewone treinverkeer in gebruik genomen, maar in 1921 werd de wagon naar het Hôtel des Invalides in Parijs gebracht en er tentoongesteld. De rijke Amerikaan Arthur Henry Fleming, die ervan gehoord had, bood aan het te bekostigen. Het museum mèt wagon - eveneens ontworpen door Mages - werd op 11 november 1927 geopend in aanwezigheid van o.a. Maréchal Foch.
In 1940 werd het museum echter door de Duitsers met de grond gelijk gemaakt. De wagon werd naar Berlijn vervoerd en daar tentoongesteld.

Herdenkingsplaats van bovenaf gezien.

Archief Sjef Dirks.

De huidige wagon in het museum is een vervangend exemplaar uit de tijd van de oorspronkelijke wagon. De inrichting, die bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was opgeslagen, is wel origineel.

Vooraan stond de wagon van maarschalk Foch.

Archief Sjef Dirks.

Na de Tweede Wereldoorlog werd een nieuw museum gebouwd, dat op 16 september 1950 werd geopend. Sindsdien is het museum een aantal keren uitgebreid, voor het laatst in 2018. In 1993 werd het museum omgedoopt tot Wapenstilstandsmuseum. Behalve de wagon zelf zijn er exposities over de geschiedenis van de wagon en van de gedenkplaats en over de wapenstilstanden van 1918 en 1940.

Het bos van Compiègne op 11.11.1918.

Archief Sjef Dirks.

De weg is niet moeilijk te vinden want er staan overal borden die de richting aangeven. De plek in het bos in statig, indrukwekkend en zeker een bezoek waard.

Elzas-Lotharingen monument in Compiègne.

Archief Sjef Dirks.

Het monument voor Elzas en Lotharingen is na 1918 gebouwd om te vieren dat deze streken weer bij Frankrijk hoorden.

Standbeeld van maarschalk Foch.

Archief Sjef Dirks.

In een hoek van de clairière vinden we een standbeeld voor maarschalk Ferdinand Foch (1851-1929). Op het einde van de Eerste Wereldoorlog was Foch algemeen geallieerd opperbevelhebber aan het Westfront en ook leider bij de Wapenstilstandsonderhandelingen in 1918. Het standbeeld is in 1937 onthuld en is van de hand van Firmin Michelet. Na de vernieling van de clairière in 1940 is het beeld door de Duitsers opzettelijk gespaard, zodat hij over een kale vlakte kon uitkijken. Achter hem wapperen een Britse, Franse en Poolse vlag, die ernaar verwijzen dat Foch op het eind van de oorlog van die landen maarschalk was.

L'Armistice de Compiège.

Archief Sjef Dirks.