Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Het Deutscher Soldatenfriedhof Menen is een Duitse militaire begraafplaats met gesneuvelden uit de Eerste Wereldoorlog, gelegen in de Belgische stad Menen. Er rusten officieel 47864 gesneuvelde Duitse soldaten, waarmee het de grootste Duitse begraafplaats van Vlaanderen is.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De toegang bestaat uit een bakstenen gebouw waarin men de registers met de namen van de slachtoffers kan raadplegen. Het terrein is beplant met eiken en kastanjebomen waartussen platte grafstenen liggen waarop de namen van meerdere soldaten staan. Daartussen staan verspreid enkele kruisjes uit lavasteen. In het midden staat een achthoekige herdenkingskapel. De begraafplaats wordt beheerd en onderhouden door de Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De begraafplaats werd vanaf juni 1917 gestart en tot juni 1918 gebruikt. Op het einde van de oorlog lagen hier meer dan 2.600 Duitse en 30 Britse militairen begraven. In de jaren 1920 werden de 30 Britse gesneuvelden overgebracht naar Tyne Cot Cemetery en Harlebeke New British Cemetery. Omstreeks 1930 werden de graven van de Duitse militaire begraafplaatsen in Wevelgem, Moorsele, Izegem, Kuurne en Rollegem-Kapelle naar Menen overgebracht, waardoor de begraafplaats bijna 6.500 graven telde.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

In de periode 1955-1957 werden de bijna 200 Duitse militaire begraafplaatsen en ereperken van de Eerste Wereldoorlog die verspreid lagen over België (behalve een aantal specifieke gevallen en de begraafplaatsen in de provincie Luxemburg) herleid tot vier. Ongeveer 130.000 stoffelijke resten uit deze begraafplaatsen werden overgebracht naar de begraafplaatsen van Langemark, Vladslo, Hooglede en Menen. In Menen kwamen gesneuvelden uit 53 kleinere begraafplaatsen terecht. Onder leiding van de Duitse architect Robert Tischler werd de begraafplaats heraangelegd en het achthoekige mausoleum en een ontvangstgebouwtje werden opgetrokken. Rond de kapel liggen acht sarcofaagdeksels, waarop de namen en plaatsen van de 53 begraafplaatsen staan vanwaar de gesneuvelden waren overgebracht. De grafstenen werden in 1991 vernieuwd.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De begraafplaats werd in 2005 opgenomen in de Inventaris van het Wereldoorlogerfgoed.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Menen was van half oktober 1914 tot half oktober 1918 een Duits kantonnement. Er waren o.m. Duitse militaire veldhospitalen en bijhorende begraafplaatsen. In 1917 waren Duitsers in de Groenestraat begonnen met het aanleggen van een nieuw dodenakker. Deze nieuwe begraafplaats kreeg de naam 'Ehrenfriedhof Meenen Wald n° 62'. In die tijd lag namelijk vlakbij de begraafplaats een bos. Op het einde van de oorlog lagen er ruim 6400 doden begraven.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Kort na de oorlog werden de Duitse militaire graven – die maar liefst over 700 gemeenten in België verspreid lagen - samengebracht tot 184 begraafplaatsen. In 1952 besloten de regering van België en de Bondsrepubliek Duitsland om de Duitse begraafplaatsen samen te brengen tot 4 grote Duitse begraafplaatsen in West-Vlaanderen: Vladslo, Hooglede, Menen en Langemark.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De begraafplaats bij het Menenbos werd bijgevolg in de periode 1955 – 1957 uitgebreid met zo'n 40.000 geïdentificeerde doden afkomstig uit zo'n 52 kleinere begraafplaatsen over geheel België. De doden die reeds op deze begraafplaats lagen, werden herbegraven in perk M. De doden van de gemeentelijke begraafplaats van Menen werden herbegraven in perk H.
In 1991 werden alle grafstenen vernieuwd.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De begraafplaats heeft een onregelmatige veelhoek als grondplan, is bijna 3 ha groot en wordt omgeven door een roodgrijze breukstenen muur, haag, bomenrij en/of kippengaas.
Het toegangsgebouw, 1 trapje hoger dan het straatniveau, is opgetrokken uit rode baksteen en heeft 2 verdiepingen. Het zadeldak is bedekt met rode pannen. Links van de deuropening hangt een bronzen plaat met 'Deutscher Soldatenfriedhof Menen 1914-1918' en 5 kruisjes.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De voorgevel is gesloten, op een brede deuropening met rondboog na. Rechts rust de rondboog op een dikke zuil in roze steen. Er is een klein voorplaatsje. Daarna komt een tweede deuropening met rondboog (met daarrond in smeedijzeren letters 'Deutscher Soldatenfriedhof 1914-1918') en smeedijzeren hekken. Rechts volgt een portiek met rondbogen en dikke zuilen in steen. De grond bestaat uit natuurstenen tegels.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Op de linkermuur staat nog in smeedijzeren letters 'Auf diesem Friedhof ruhen 47864 Deutsche soldaten', 'Op deze begraafplaats rusten 47864 Duitse militairen'. In de kamer op de benedenverdieping, te bereiken vanop de portiek, ligt o.m. het bezoekersboek en het register. De doorgang naar de begraafplaats is eveneens breed, met rondboog. In de achtergevel zitten op het gelijkvloerse nog 3 ramen, afwerkt met rondboog en smeedijzeren in de raamopeningen, en op het eerste verdiep, onder het zadeldak, nog 2 dergelijke ramen. In de linkerzijgevel zit een deur en 2 kleine raampjes voor het dienstgebouw.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Op de begraafplaats, die opgebouwd is uit 15 symmetrisch aangelegde perken, liggen vierkante, platliggende granieten tegels, met (maximum 20) namen van militairen erin gegrift. Aan de kant staan enkele oudere "grafstenen". Her en der tussen de graven staan lage, zware basalten kruisjes, steeds per 2 gerangschikt. De begraafplaats wordt getooid met eiken.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Van het toegangsgebouw loopt een centraal wandelpad uit natuursteen en keien naar een paviljoen. Daarrond liggen stenen met daarop in smeedijzeren letters en alfabetisch de namen van de begraafplaatsen die naar hier werden overgebracht (van Anzegem tot Zonnebeke). Op de eerste tafel: 'Diese Tafeln tragen die Namen der Gräberstätten, von denen sie kamen nach Meenen Wald. Schlachtfeld - Soldatengrab - Nimmt Gott in die Hände und sein Siegel bleibt dort bis zur Zeitenwende.'.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

De centrale kapel met achthoekig grondplan, opgebouwd uit zware, roze ijzerzandstenenblokken, afgewisseld met muurvlakken en lisenen en afgedekt met een pannendak (8-hoekig tentdak bekroond met kruisje). Op de gebeeldhouwde architraaf boven de rechthoekige ingang, voorstelling van een zwevende engel met bazuin en een ster achter zich. Op de achterzijde is een groot kruis in reliëf ingemetseld.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Binnen ondersteunt een centrale achthoekige zuil in gepolijste hardsteen een gewelf uit rode baksteen. Het kapiteel is versierd met een figuratieve voorstelling met vier grote beelden en daartussen een aantal kleinere. Onderaan de zuil staan vier leeuwen met de rug naar de zuil toegekeerd. De vloer bestaat uit een patroon van gehalveerde keien en blokjes rode ijzerzandsteen.

Deutscher Soldatenfriedhof Menen

Foto Sjef Dirks

Tegen de muren hangen donkergrijsgroene mozaïeken met de volgende religieuze voorstellingen in goud: van links naar rechts tweemaal het I.H.S.-monogram - een boom, twee duiven en een kruis - vier engelen en een boom - Christus aan het kruis - kruisen, een bloem en een gevleugelde leeuw, een leeuw, een engel met boek, een arend met gespreide vleugels en een boom, een duif, een kelk met bloed, korenhalmen, een doorboord lam, de letters alfa en omega en een boom. Aan elke kant het registerkastje.